NIEUWSBRIEF VAN DE VERENIGING BASISINKOMEN

Nummer 22, december 1997

Issn: 09243038

Inhoudsopgave

Op 16 september is Frans Jacobs overleden. We willen op deze plaats stilstaan bij dit verlies. Niet alleen is de Vereniging Basisinkomen haar bestuurslid verloren, maar ook een vriend en collega.

Frans zette zich met veel enthousiasme in voor mensen die de minste kansen hadden in de samenleving. Naast zijn werkzaamheden voor de Vereniging . Basisinkomen. was hij de initiator en voorzitter van het 'Samenwerkingsverband mensen zonder betaald werk' en had hij zitting in veel organisaties onder andere in 'de Arme Kant van Nederland' . Hij was in juni heel enthousiast betrokken bij het doen slagen van de Europese Marsen tegen Werkloosheid in Amsterdam.

De aimabele persoonlijkheid van Frans droeg ertoe bij dat hij vele goede kontakten had in de uitkeringswereld, in de politiek en velerlei andere gebieden. Daarbij schroomde hij er niet voor te zeggen wat hij vond, ongeacht wie hij voor zich had. Sommigen van ons vonden het moeilijk om met hem samen te werken; hij kon heel direct zijn in wat hij wilde en soms kon hij moeilijk delegeren.

Frans zag de bedreigingen die op werknemers en werklozen afkomen helder voor zich. Vele jaren heeft hij met ons samengewerkt. Hij was de eindredacteur van de nieuwsbrief, verzorgde de lay-out en nam de ledenadministratie op zich. Zijn korte ziekbed heeft hem abrupt van ons weggehaald.

Wij missen hem bij voortduring.

Het bestuur van de Vereniging Basisinkomen

Herman Wijffels is al jarenlang voorstander van de invoering van een basisinkomen. Hij is toegetreden tot het comité van aanbeveling voor het BIEN-congres 1998 en toonde zich vlot bereid om in een interview zijn visie op het basisinkomen en een duurzame samenleving uiteen te zetten. Emiel Schäfer en Gosling Putto zochten hem daartoe op.

De ontwikkeling in de richting van een leefbare en duurzame samenleving is volgens de heer Wijffels al een eind gevorderd. In Europa lijkt de aanpak van het armoedeprobleem gunstig afte steken vergeleken met de aanpak elders. Wel blijft de inkomensgroei van de armsten achter bij die van de gemiddelde werknemer.

Echte leefbaarheid en duurzaamheid blijven echter uit.; er zijn nog de nodige obstakels. Wat de heer Wijffels in dit verband vooral bezig houdt is het verschijnsel dat volledige maatschappelijke participatie en voldoende inkomen voor iedereen niet samen schijnen te kunnen gaan.

In de Verenigde Staten bestaat inmiddels vrijwel volledige werkgelegenheid maar neemt de armoede toch toe. In Europa bestaat relatief gezien minder armoede, maar staan miljoenen mensen buitenspel. Ook in Nederland staan velen aan de kant al blijkt dat ten onrecht niet duidelijk uit de statistieken. Er is in Europa een armoedeval maar er is in nog veel sterkere mate sprake van een "participatieval". Een van de belangrijkste oorzaken van de participatieval is het hier gegroeide sociaal-economische stelsel met zijn uitkeringen en minimumlonen. Wie onvoldoende bijdraagt tot het bedrijfsresultaat wordt niet aangenomen. Wie een uitkering heeft, is niet geneigd laag betaald werk aan te nemen.

Invoering van een basisinkomen zou een instrumentele verzoening tussen participatie en inkomensgarantie kunnen vormen, een basisinkomen maakt zowel uitkeringen als minimumlonen geheel of gedeeltelijk overbodig.

Verder zou er opnieuw moeten worden nagedacht over de grondslagen van belastingheffing, onderwijs, wijze van produceren, sociale zekerheid etc. Hierbij werkt het idee van het basisinkomen verhelderend; zaken als de ontkoppeling van arbeid en inkomen, minimumloon, opleiding en scholing, zorgtaken en vrijwilligerswerk worden er in een ruimer perspectief door geplaatst.

De Nederlandse overheid lijkt momenteel te zeer gericht te zijn op de kwantiteit van arbeid in plaats van op kwaliteit; dat wil zeggen: sociale integratie en duurzaamheid worden onvoldoende benadrukt. Participatie wordt beknot door belastingheffing op arbeid terwijl de aantasting van het milieu nog steeds vrijwel onbelast blijft. In dit verband is het dan ook niet verwonderlijk dat mensen die actief zijn in de milieubeweging in het algemeen vrij veel belangstelling hebben voor zaken als het basisinkomen. Want je kunt stellen dat de zorg voor het ecologische en voor het sociale voortkomen uit een diep respect voor het leven.

Wat nu moet gebeuren is dat de belasting op arbeid verlaagd wordt en de milieubelasting verhoogd. Er zal meer belasting op consumptie geheven moeten worden, waarbij producten die op ecologisch verantwoorde wijze vervaardigd worden, ontzien kunnen worden.

Veel kans dat het basisinkomen op korte termijn ingevoerd zal worden is er volgens de heer Wijffels niet. De huidige opvattingen over arbeid verzetten zich er tegen. De gedachte "wie niet werkt zal ook niet eten" heerst overal, vooral bij het CDA. Ook opvattingen over rechtvaardigheid verzetten zich vaak tegen een basisinkomen: het zou een zinloos uitdelen van geld met zich meebrengen omdat het ook aan de rijkeren verstrekt wordt. Een basisinkomen in de vonn van een negatieve inkomstenbelasting zou dit laatste bezwaar overigens kunnen wegnemen. Wanneer je persé nu al een begin zou willen maken met een basisinkomen, zou je kunnen beginnen met de toekenning ervan aan allochtonen en langdurig werklozen. Het gaat immers om het scheppen van kansen.

De introductie van een basisinkomen zal het niet kunnen stellen zonder een hechte samenwerking in Europees verband. De problematiek inzake participatie, inkomen en milieu is in heel Europa praktisch hetzelfde. Als de Euro er eenmaal is, zal er gewerkt moeten worden aan gemeenschappelijke uitgangspunten voor sociaal en fiscaal beleid. De belastingheffing en sociale uitgaven in de diverse lidstaten zullen niet al te zeer uiteen kunnen lopen. Het basisinkomen zal binnen Europa aan overtuiging moeten winnen door experimenten en onderzoek, uitgevoerd door de lidstaten. Nederland zou daarbij een "experimenteel voorbeeld" kunnen vormen. Of dat lukt hangt niet alleen af van de overheid, maar in toenemende mate ook van de grote instituties. Meer dan vroeger maken grote ondernemingen uit in welke richting een samenleving zich ontwikkeld.

Geachte heer Melkert,

Op de armoedeconferenüe van donderdag j.l. hieldt U onder andere een speech waarin U zeer tevreden leek over alle met name lokale initiaüeven die ter bestrijding van armoede aan de gang zijn. U vermeldde de 250 miljoen extra die dit jaar aan de gemeenten worden toegewezen. Maar, zei U zeer nadrukkelijk, het is niet mogelijk om de uitkeringen te verhogen. Daarbij hanteerde U de redenering: bij verhoging van de uitkeringen dient ook het minimumloon te stijgen. En dit laatste is schadelijk voor de werkgelegenheid.

Het merendeel der congresgangers hield zich aan Uw uitspraak en besprak de schaarse en marginale mogelijkheden die het armoedebeleid op lokaal niveau heeft.

Maar ondergetekenden willen U er (nogmaals) op wijzen, dat er wel degelijk een uitweg is uit de armoedeproblematiek: het invoeren van een basisinkomen ( in de vorm van een negatieve inkomstenbelasting) voor iedere volwassene waarbij de hoogte vergelijkbaar zou moeten zijn met datgene wat nu een alleenstaande uitkeringsgerechtigde ontvangt. Velen (en kennelijk ook U) zijn door diverse "deskundigen" ervan overtuigd geraakt, dat een negaüeve inkomstenbelasting financieel niet haalbaar zou zijn en de werkgelegenheid zou aantasten.

Dat komt, omdat alle berekeningen van het idee uitgaan, dat de financiering van zo 'n sociaal zekerheidsstelsel gebaseerd zou moeten zijn op de loon- en inkomstenbelasting. Gaat men de extra kosten bestrijden uit een reeds in vele landen bestaande belastingheffing op vermogenswinst (bijvoorbeeld op winst uit beleggingen, speculaüe e.d.) en uit het verhogen van de belasüngen op producüe, producüemiddelen en consumptie, dan is er (mits geleidelijk ingevoerd) financieel en ook op de arbeidsmarkt nauwelijks een probleem.

Wij zouden graag van U willen vernemen of U samen met de leden van onze werkgroep "onderzoek" van de Vereniging Basisinkomen over een structurele aanpak van armoede bestrijding van gedachten wilt wisselen.

Emiel Schäfer

Saar Boerlage

Zoals tijdens de laatste jaarvergadering besloten is, heeft de Vereniging Basisinkomen zich aangemeld bij de sponsorloterij als begunstigde. Dat wil zeggen dat iedereen die meedoet aan de sponsorloterij, kan aangeven dat hij of zij de Vereniging Basisinkomen wil steunen. Naast het feit dat u een kans maakt iets te winnen gaat 60 % van uw inleg dan naar de vereniging. Frans Jacobs heeft zich er destijds voor ingezet de Vereniging Basisinkomen aan te melden bij de sponsorloterij.

Niet al onze leden wensen de Vereniging basisinkomen betrokken te zien bij een (semi) commerciële organisatie als de sponsorloterij. Tot deze actie is echter besloten om de financiële basis van de vereniging te verstevigen. Het lidmaatschap dat onze leden betalen is van groot belang maar niet voldoende voor de activiteiten die wij nodig vinden om onze idealen dichterbij te brengen. Ook voor ons is dit een lastige keuze. Wij willen graag uw mening horen over deze stap.

Hebt u ideeën over de nieuwsbrief of over zaken die de vereniging beter zou kunnen doen, vooruit zou helpen, moet nalaten etc ? Dan willen wij dat graag van u vernemen!

Emiel Schäfer

Volgend jaar organiseert de Vereniging Basisinkomen drie bijeenkomsten over verschillende aspecten van het basisinkomen en de toekomst van de sociale zekerheid. De bijeenkomsten hebben de titel: Seminars Sociale Zekerheid.

Plaats: Binnengasthuis Gebouw 5, Zaal 135 (ronde zaal)

Adres: Oude Zijds Achterburgwal 237, 1012 DL Amsterdam

De volgende dagen zijn gepland:

1. Armoede en werkgelegenheid: Paul de Beer, co-referent: Godfried Engbersen Vrijdag 23 januari 1998 van 15-17 uur.

Na afloop van het eerste seminar vindt de nieuwjaarsborrel van de Vereniging Basisinkomen plaats. Iedereen is van harte welkom!

2. Duurzame financiering van een basisinkomen: Paul Metz (met als reserve Guido den Broeder) en als co-referent Loek Groot. Datum: vrijdag 6 maart 1998 van 15-17 uur
3. Europa: Saar Boerlage, co-referent nog niet bekend. Datum: vrijdag 24 april 1998

De nieuwjaarsborrel vindt op vrijdag 23 januari 1998 plaats vanaf 17.00 uur, aansluitend op het seminar dat om 15.00 uur begint.

Plaats: Binnengasthuis, Gebouw 5, Zaal 135 (de Ronde Zaal)

Adres: Oude Zijds Achterburgwal237, 1012 DL Amsterdam

Wij wensen iedereen prettige feestdagen en een gelukkig 1998!

Noppesmarkt 14 december: Buurtcentrum 'De Waterval', Van Hallstraat 1 Tijd: 12.00 -17.00 uur Toegang: f 1,- bereikbaar met bus 18 of tramlijn 10

Via NOPPES verrichten mensen elkaar diensten. Noppes gaat ervan uit dat iedereen iets voor een ander kan betekenen. Je ruilt diensten met elkaar, niet voor geld, maar voor noppes !Wie meer wil weten kan voor een informatiepakket bellen naar: 020-6816875

Op de NOPPESmarkt kun je met elkaar handelen, rondneuzen of genieten van een optreden met een hapje of een drankje. Er wordt van alles voor NOPPES aangeboden: allerlei diensten, tweedehands goederen, workshops en optredens. Wie een tafel op de markt wil kan bellen naar Ester (020-6816875)

Bijeenkomst Nederlandse Vrouwen Raad

Op donderdag 12 februari 1998 organiseert de NVR-commissie ‘Duurzame Ontwikkeling’ in de Jaarbeurs te Utrecht een bijeenkomst over ‘De derde dimensie van duurzaamheid’, een symposium over een sociale kijk op een duurzaam bestaan, omdat de commissie ernaar streeft dat de aspecten zorg en tijd worden meegenomen in het duurzaamheidsbeleid.

Tijdens het symposium worden politici aan de tand gevoeld over de mate waarin zij zich verantwoordelijk voelen voor een duurzame samenleving. 's Ochtends houdt minister De Boer van VROM een inleiding. 's Middags vindt er een paneldiscussie plaats tussen mevrouw Augesteijn (D'66), Mevrouw Vos (Groen Links), de heer Crone (PvdA), de heer Ten Hoopen (CDA) en een vertegenwoordiger van de VVD. Wie begin januari een uitnodiging wil ontvangen of relevant materiaal wil neerleggen kan van tevoren contact opnemen met NVR-commissie Duurzame Ontwikkeling, tel. 070-3469304 ma. t/m do. van 9.30-14.30 uur.

‘Je werk of ie leven. Gejaagd door de vierentwintig-uurseconomie’

Geschreven door Mirjam Schöttelndreier

Banen van negen tot vijf bestaan. En er is ook nog wel eens een weekend vrij. Van een vierentwintig-uurseconomie in letterlijke zin is (nog) geen sprake. Toch is voor veel mensen het onderscheid tussen werk en privé vervaagd. Het ideaal zoveel mogelijk van jezelf in je werk te stoppen omdat het je hobby is, is omgeslagen in angst dat het werk nooit meer ophoudt. Het tempo van de markt beïnvloedt ieder huishouden. Ontplooiing van werknemers is verbasterd tot 'employability'.

Tegelijkertijd worden ook in de privésfeer steeds hogere eisen gesteld: zorg en huishouding moeten zelf verricht worden en eerlijk gedeeld. In de vrije tijd die overblijft moet zoveel mogelijk gepresteerd worden.

In ‘Je werk of je leven’ beschrijft Miljam Schöttelndreier hoe men deze tegenstrijdige eisen probeert te verzoenen. Er is, aldus Mirjam, een subtiel maar in feite normloos geworden gevecht aan de gang om de inrichting van het eigen bestaan te behouden: thuis en op de werkvloer, tussen collega's, echtelieden, vrienden, met de werkgever en de kinderen.

Verschenen bij Uitgeverij De Balie

ISBN 90 6617188 X, 160 pag.

Prijs: f 24,50

Hoe denken de politieke partijen van vandaag over een Basisinkomen ? GroenLinks organiseerde op vrijdagmiddag 12 december een conferentie over de mogelijkheid een begin te maken met het invoeren van een B.I. Afgevaardigden van de partijen CDA, CNV, D66, FNV, GroenLinks en PvdA zullen aanwezig zijn. De overige deelnemers zijn: het Centraal Plan Bureau, de heer Stevens (fiscalist), de heer Berghman (sociale zekerheidsspecialist) en de Vrouwenalliantie in de persoon van mevrouw Dauvellier. Vooruitlopend op de conferentie laten wij de standpunten van de politieke partijen alvast de revue passeren.

Misschien niet geheel overwacht zal de VVD afwezig zijn op de conferentie van Groenlinks. In het verkiezingsprogramma van de VVD staan lastenverlichting en werkgelegenheid centraal. De rol van de overheid moet het liefst van iedere burger een kleine zelfstandige maken. Als dit laatste mogelijk is, de arbeidsparticipatie wordt aangewakkerd en de belastingen op zijn minst gelijk blijven dan is de VVD wel degelijk van de partij, maar op dit moment geeft zij aan lastenverlichting de hoogste prioriteit.

GroenLinks is van origine vertrouwd met het basisinkomen maar heeft het idee vervangen door een voetinkomen. Het voetinkomen zou 250 gulden per maand moeten bedragen. De bedoeling is dit bedrag geleidelijk te verhogen naar een bedrag waarbij je met een deeltijdbaan gemakkelijk boven het bijstandsniveau komt. Groenlinks wil op deze wijze inspelen op de veranderende arbeidsmarkt en het verlangen van mensen zorgtaken beter te verdelen. Het idee van een basisinkomen van 1300 gulden heeft deze partij laten vallen wegens te verwachten begrotingsmoeilijkheden. Wel speelt de partij met de gedachte dit voetinkomen te laten volgen op een vorm van Negatieve Inkomsten Belasting (NIB). Dit voetinkomen van 250 gulden of meer zou dan door de belastingdienst worden verrekend met de inkomsten of worden uitgekeerd als de inkomsten lager zijn dan een bepaald bedrag. De belastingdienst hanteert dan als het ware een ondergrens: boven deze grens heft zij belastingen, onder deze grens keert zij de zogenaamde 'negatieve belasting' uit.

Voor het CDA staat het gezin centraal en spreekt men liever over een zorgloon dat de zorgende vader of moeder ten goede moet komen. In het huidige belastingstelsel komt de belasting vrije voet van de zorgende partner ten goede aan de kostwinner, dit moet volgens het CDA veranderen en worden omgezet in een zorgloon. Een zorgloon van 250 gulden dat de belastingdienst uitkeert aan de zorgende partner. Het plan voor een Negatieve Inkomsten Belasting kan voor zoverre op haar steun rekenen als dit in het teken van een zorgloon staat. De NIB . wordt alleen aan hen uitgekeerd die de zorg over een kind uitoefenen. Overigens heeft het CDA het begrip zorgloon buiten haar verkiezingsprogramma gehouden. Een van de gevreesde effecten van een NIB of een zorgloon is dat de middeninkomens er op achteruit zouden gaan. De fractie van de Tweede Kamer heeft daarom aan de programcommissie gevraagd het zorgloon buiten de verkiezingen te houden. Ook spreekt het CDA liever over een belastingkrediet en niet over een NIB. Het eerste is onvoorwaardelijk en het tweede niet. Relevant is de opmerking dat in de Verenigde Staten een systeem van negatieve inkomsten belasting is ingevoerd, daar keert de belastingdienst 250 gulden uit bovenop het minimum loon. Iemand die niet werkt krijgt van de belastingdienst niets, eveneens een voorwaardelijke vorm van Negatieve Inkomsten Belasting.

De PvdA is ook voor een vorm van NIB. De economische verzelfstandiging van het individu is daarbij haar doelstelling. Zij betrekt daarbij de plannen van het FNV. Het FNV pleit voor een basisinkomen dat de vorm moet krijgen van een Negatieve Inkomsten Belasting. De FNV gaat daarbij op termijn uit van een bedrag van 900 gulden en spreekt over een gefaseerde invoering.

D’66 heeft haar programcommissie opdracht gegeven het basisinkomen op te nemen in haar verkiezingsprogramma. Deze commissie vond echter zoveel draken en beren op haar weg dat zij uiteindelijk het basisinkomen als item geheel heeft laten vallen. De hoogte van het basisinkomen en de wijze van financiering waren de grootste struikelblokken. Moet het onvoorwaardelijk, dient zij slechts de arbeidsmarkt of is de vorm vooral gericht op het verkleinen van de armoedeval ? De armoedeval wordt door de meeste partijen als een groot probleem erkend; voor een uitkeringstrekker is het niet interessant om enkele dagen te gaan werken teneinde de inkomsten te vergroten; met een onvoorwaardelijk basisinkomen is dat wel het geval.

De Groenen hebben als enige partij het idee van een onvoorwaardelijke inkomstenbron zoals door onze vereniging voorgestaan opgenomen in hun verkiezingsprogramma. Zij spreekt van een onvoorwaardelijk minimum van 1000 gulden in de maand en begroot de kosten daarvan op ongeveer 15 a 20 miljard gulden per jaar extra. De Groenen denken het basisinkomen te betalen uit een heffing op toegevoegde waarde en loonmatiging.

Solidair '93 wil een inkomensgarantie voor iedereen en beschouwt dat als een onaantastbaar recht. Over de vorm moet volgens Solidair'93 overleg gepleegd worden. Er worden geen bedragen genoemd, evenmin een financieringswijze.

Samenvattend kunnen er twee conclusies worden getrokken.

De eerste is dat de term basisinkomen liefst wordt vervangen door een andere. Maar ook de term negatieve inkomstenbelasting is beladen. Een onvoorwaardelijk basisinkomen zoals door De Groenen wordt voorgestaan is voorlopig niet te verwachten.

Een tweede conclusie is dat er een breed draagvlak bestaat om te komen tot maatregelen die de armoedeval verminderen. Die maatregelen moeten dan wel aan veel moeilijk te vervullen voorwaarden voldoen: het mag niet teveel geld kosten, werken moet ermee worden aangemoedigd. Terugdringing van het overheidstekort en stimulering van economische groei zijn welhaast heilige doelen waaraan niet getornd mag worden.

Het is niet onwaarschijnlijk dat in het komende decennium belastingmaatregelen worden genomen die resulteren in een afgezwakte vorm van een basisinkomen. Zoals de emancipatie voor een deel door economische motieven is gedragen zal zelfs de VVD toestemmen in een basisinkomen zolang het de economie dient.

Volgens berekeningen van de Vereniging Basisinkomen komt uitbetaling van een negatieveinkomstenbelasting van 1000 gulden per volwassene per maand (naar schatting 12 miljoen mensen van 18 jaar en ouder) uit op 144 miljard gulden. Dat is ongeveer 40 miljard gulden per jaar meer dan via de huidige sociale zekerheid wordt herverdeeld.

Een belangrijke vraag op de conferentie is of de politieke partijen en organisaties het eens kunnen worden over een geleidelijke invoering van een NIB van 250 gulden per maand. De hoogte zal zich dan bewegen naar een punt waar zij zowel de belangen van de burger dient als de zoveel bejubelde economie.

Marnix Stolper