NUMMER 31, JUNI 2000

INHOUDSOPGAVE

Na Amsterdam in september 1998 is nu Berlijn aan de beurt als de plaats waar het 8^e BIEN congres zal plaatsvinden. Claus Offe heeft de leiding over de organisatie van dit congres en het is gelukt om materiële en immateriële steun van verschillende instanties te krijgen. De voertalen van het congres zijn Engels en Duits.

De organisatoren hebben al een voorlopig progranma opgesteld met de volgende onderwerpen:

1. "Pleidooi voor werkvormen buiten de arbeidsmarkt" (voorzitter: Ilona Ostner)
2. "Levenslange flexibiliteit en inkomenszekerheid" (voorzitter: Guy Standing)
3. "Burgerrechten, verantwoordelijkheden en paternalisme" (voorzitter: Philippe van Parijs)
4. "Basisinkomen en sociale cohesie in een integrerend Europa" (voorzitter: Alexander de Roo)

De deadline voor aanmelding is 15 juli. Er bestaat een korting bij vroegtijdige aanmelding voor 1 juli!

Adres voor aanmelding: bien@rz.hu-Berlin.de

Postadres: 8th BIEN Congress Organizing Bureau C/o Prof. Claus Offe, Humboldt-University Berlin,

Institute of Social Sciences, Unter den Linden 6

D-10099 Berlin, Germany

Gelieve bij aanmelding naam, adres, e-mailadres, telefoonnummer en wijze van betaling aan te geven. Het aanmeldingsformulier kan van de website van BIEN (www.econ.ucl.ac.be/etes/bien/bien.html) opgehaald worden: van daar kunt u de aanwijzingen volgen.

Kosten: Normale fee 80 Euro (f 176,-) voor I juli 70 Euro ( f 154,-)

Gereduceerde tarieven:

Voor leden van BlEN die voor het leven lid zijn: 60 Euro (f 132,-)

Voor 1 juli: 50 Euro (f 110,-)

Gecombineerd met BlEN-lidmaatschap 2001-2002: 90 Euro (f 198,-)

Voor 1 juli: 80 Euro (f 176,-)

Gecombineerd met BIEN lidmaatschap voor het leven 160 Euro (f352,-)

Voor I juli 150 Euro (f330,-)

Betalingen gelieve over te maken naar: Claus Offe-BIEN Congress Account, Deutsche llank Bremen, account number : 140 93 17 00, bank code 290 700 24

Berlijn 6-7 oktober 2000 : (Uit Newsflash 3 van Basic Incorne European Network)

48 papers zijn geselecteerd voor de 4 workshops (elke workshop heeft 4 bijeenkomsten van ieder 1 uur en 45 minuten). Hieronder volgt een selectie van papers uit iedere workshop.

(i) "Legitimeren van non"lnarktgerichte arbeid" (voorgezeten door )'rol: Prof. Ilona Ostner, co-voorzitter van BIEN)

1. Prof: Richard Hauser, Universiteit van Frankfurt/Main, "Een voorwaardelijk basisinkomen - institutionele regelgeving en kostencalculatie voor Duitsland"
2. Leonardo Fernando Basso Cruz, Ph.D., Mackenzie University, Sao Paulo, Brazilië "Minimum inkomen modellen van James Meade toegepast op Brazilië"
3. Dr. Wolf-Dieter Just, Evangelische Akademie, Mülllheim / Ruhr, Duitsland. "Op weg naar nieuwe definities van werk, inkomen en leven - Theorieën over werk in de toekomst"
4. Susanna Giullari, University of Bristol. "Creativiteit mogelijk maken: alleenstaande moeders, familiehulp en basisinkomen"
5. Dr. Michael Opielka, Institute for Social Ecology, Bonn, Germany "Ouderinkomen en basisinkomen. Waarom familiebanden belangrijk zijn voor burgerschap"
6. Prof. Barbara Seel, University of Hohenheim, Stuttgart. "Legitimeren van onbetaald werk door monetarisatie - doelstellingen en problemen"
7. Tony Walter, University of Reading, Bath, UK "Het beste halen uit een sabbatical: terugblik op bewijzen"
8. Gijs van Donselaar, University of Amsterdam. "Tom Sawyers hek. Op de grens tussen vrije tijd en inkomen"
9. Ingrid Robeyns, Cambridge University, Cambridge, UK "Een rechtvaardige verdeling van werk"
10. Daniel Rubenson / Jurgen de Wispelaere, London School of Economics and Political Science, London, UK "Participatie door basisinkomen: Een benadering vanuit de notie van sociaal kapitaal"

(ii) "Levenslange flexibiliteit en inkomenszekerheid" (voorgezeten door Dr Guy Standing, co-voorzitter van BIEN)

1. Francois Blais / Jean-Yves Duclos, Laval University, Québec, Canada "Basisinkomen in een federatie: Canada"
2. Nanna Kildal, Center for Social Science Research, Bergen, Noorwegen "Werken voor een uitkering en het Scandinavische model"
3. Sokratis Koniordos, University of Crete, Griekenland "Flexibiliteit, onzekerheid, professionalisatie en basisinkomen: een case studie vanuit de modeniserende semi-periferie"
4. Laurence Jacquet, University of Louvain, Louvain-la-Neuve, Belgium "Rechtvaardigt optimale inkomstenbelasting een basisinkomen?"
5. Rafuel Pinilla, Ministry of Public Affairs, Puzol (Valencia), Spain ''Voortbestaan van armoede in vrije markteconomieën en het basisinkomen. Een economische analyse"
6. Maria Ozanira da Silva e Silva, University of Maranhao, Sao Luis, Brazil "Het minimuminkomen: geldoverdracht naar arme families met kinderen in de schoolgaande leeftijd in Brazilië"
7. Ute Klammer, Hans-Boeckler-Stiftung, Duesseldorf: Germany "Werkende vrouwen in het tijdperk van flexibilisering- nieuwe diversiteit, nieuwe noodzaken voor sociale bescherming"
8. Sally Learner, University of Waterloo, Canada "Positieve kanten van flexibilisering: spreiding van werk, vergroten van keuzes"
9. Andrea Fumagalli, University of Pavia, Pavia, ltaly

(iii) "Burgerrechten, verantwoordelijkheden en paternalisme" (voorgezeten door Prof. Philippe Van Parijs, secretaris van BIEN)

1. Michael Kraetjke, University van Amsterdam "Belasting en burgcrrechten. Recht op bestaansmiddelen in de Europese Traditie"
2. Loek Groot / Robert van der Veen, University of Amsterdam, "Het basisinkomen op de agenda: Beleidsdoelen en politieke steun"
3. Manuel Franzmann / Sascha Liebermann, University of Leipzig, Leipzig, Germany "Het burgerschap redden van het werkhuis. De eis voor een basisinkomen als logische consequentie van burgerschap"
4. Jurgen de Wispelaere, London School of Economics, London, UK "Onderhandelen voor het basisinkomen? Rechtvaardigheid en politiek in het beleid voor sociale zekerheid"
5. Karl Widerquist, Jerome Levy Economics Institute of Bard College, New York, USA "Burgerschap of plicht"
6. Angelika Krebs, University of Frankfurt, Frankfurt / Main, Germany "Humanitaire rechtvaardiging voor een basisinkomen"
7. Almaz Zelleke, New School University, New Vork, USA "Basisinkomen in de V.S.: Herdefiniëring van burgerschap in de liberale staat"
8. Yanniek Vanderborght, University of Louvain, Louvain-la-Neuve, Belgium "Het ‘VIVANT’-experiment in België" (m.m.v. Roland Duchatelet)
9. Gerd Mutzl / Cedric Janowicz, Munich Institute for Social Science, Munich, Germany "Sociale verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en verschillende vormen van sociale zekerheid"
10. Cunliffe, John, UCE, Birmingham, UK / Guido Erreygers, University of Antwerp, Antwerp, Belgium "Basisinkomen? Basiskapitaal! Oorsprong en vraagstukken van een debat"
11. Simon Wigley, Bilkent-University, Ankara, Turkey "Het recht op gelijke keuzes en het probleem van opeenhopingen van (on)geluk"

(iv) "Basisinkomen en sociale cohesie in een integrerend Europa" (voorgezeten door Alexander de Roo, lid europees parlement, penningmeester BlEN)

1. Yoland Bresson, University ofParis XII, Paris, France "Basisinkomen als fundament voor de nieuwe economie en harmonisatie van europese sociale politiek"
2. Philippe C. Schmitter, European University Institute, San Domenico di Fiesole, Italy "Voorstel voor een Euro-inkomen"
3. Luis Moreno, Spanish National Research Council, Madrid, Spain "Europeanisatie en decentralisatie van 'sociale vangnetten'"
4. Roswitha Pioch, Max-Planck-Institute for the Study of Sciences, Koeln, Germany "EU integratie en basisinkomen: sociale rechtvaardigheid in concurrerende stelsels van sociale zekerheid"
5. Graham Taylor / Andrew Mathers, University of the West of England, Bristol, UK "Netwerken en steun voor het basisinkomen in Europa"
6. Johannes Redl / Matthias Till, Interdisciplinary Centre for Comparative Research in the Social Sciences, Vienna, Austria: "Armoede en minimuminkomen in 14 EU-landen"
7. Katrin Toens, University of Muenster, Muenster, Gerrnany "Paternalisme en het recht om risico's te nemen"
8. Jan Kutylowski, Buskerud College, Honefoss, Norway "Relatieve inkomensachteruitgang, oorzaken en gevolgen in Polen"
9. Per Janson, Lund University, Lund, Sweden "Basisinkomen en het Zweedse model"
10. Sean Healy / Brigid Reynolds, Cori Justice Commission, Dublin, Ireland "Voortgang maken met het basisinkomen op een aantal fronten"

Voor het eerst komt er een boek uit met daarin een selectie van papers van het 7e BlEN Congres gebouden in Amsterdam.

"Basic Income on the Agenda: Policy Objectives and Political Chances", edited by Dr Loek Groot (Amsterdam) and Prof. Robert Jan van der Veen (Warwick), uitgave in september door Amsterdam University Press. informatie: Dr Loek Groot groot@pscw.uva.nl

INHOUD

Osmo Soininvaara: Voorwoord

Loek Groot and Robert-Jan van der Veen: Introductie

DEEL EEN BELEIDSDOELEN

Paul de Beer: Op zoek naar het tweesnijdende zwaard

Frank Vandenbroucke and Tom van Puyenbroeck: Activering en de last van werken

Joachim Milschke: Voorstel voor negatieve inkomstenbelasting in Duitsland

Ingrid Robeyns : Zwijggeld of Emancipatiefooi ? Een gendergestuurde analyse van het basisinkomen.

Anton Hemerijck: Kans op een basisinkomen in een tijdperk van inactiviteit?

Fritz W. Scharpf: Basisinkomen en sociaal Europa

Philippe van Parijs: Basisinkomen in het hart van sociaal Europa? Reactie op Fritz Seharpt:

TWEEDE DEEL POLlTlEKE VERANDERINGEN

Een overzicht van de politieke discussie over het basisinkomen in verschillcnde landen

Loek Groot en Robert-Jan van der Veen: Nederland

Jan-Otto Andersson: Finland en Zweden

Scan Healy and Ingrid Reynolds: Basisinkomen op de politieke agenda in lerland

Stefan Lessenich: Duitsland

Erik Christensen and Jörn Loftager: Denemarken

Chantal Euzéby: Frankrijk

Yanniek Vanderborght :Het ‘VIVANT’ experiment in België.

BERLIJN

Er is veel te zien en te doen en dat is een goede reden om voor of na het congres enkele dagen de lijd te nemen om de stad te bezichtigen. In Berlijn zijn veel nieuwe gebouwen verrezen en er komen er nog veel bij. De stad ondergaat een gedaantewisseling en doet er alles aan om weer de bloeiende cultuurstad van de gouden jaren twintig te worden. Veel oude gebouwen zijn of worden opgeknapt. De oude zandstenen puien vormen het décor van musea en kerken en zijn gezandstraald. De Muur voor 'de Val' krijgt op Disney-achtige wijze zijn oude gezicht weer terug, inclusief prikkeldraad en uitkijkposten. In oktober opent Das Jüdische Museum in de vorm van een uitgevouwen jodenster naar een ontwerp van architect Daniel Libeskind. De expositie over de stad van de toekomst is in de expositieruimte van de Martin-Gropius-Bau te zien. De Potsdamer Platz krijgt zijn centrale plaats weer terug (5000 mensen werken daar in 3 ploegen aan, zeven dagen per week, 24 uur per dag). De Bondsdag heeft de Reichslag weer betrokken. De nieuwe Gemäldegalerie wordt al het "Louvre van Duitsland" genoemd.

Sinds enkele maanden zijn enkele leden actief met het verspreiden van onze nieuwsbrief: zij hebben gereageerd op onze oproep in enkele van de vorige nieuwsbrieven. Op deze plaats willen wij onze actieve leden alvast bedanken vour hun inzet! Een van onze leden heeft een winkel waar de klanten de nieuwsbrief gewoon mee mogen nemen. In Leeuwarden en Groningen wordt de nieuwsbrief in bibliotheken en buurthuizen verspreid.

Wilt U ook meehelpen met het verspreiden van de nieuwsbrief? Dat kan. Een telefoontje naar 020-6799940 / 6769631 of e-mail bericht naar basicincome@wxs.nl met vermelding van Uw naam, adres en telefoonnummer is voldoende. U kunt hier ook suggesties kwijt voor andere manieren om nieuwsbrief en folders te verspreiden.

Sinds kort is dit het adres van onze website. Informatie over de vereniging en artikelen uit nieuwsbrieven staan op deze site. Af en toe worden er tijdelijk artikelen toegevoegd waarover op de website gediscussieerd kan worden.

Op de volgende pagina's staan brieven aan minister Vermeend en President Wellink van De Nederlandsehe Bank afgedrukt. Het is de bedoeling om een biJeenkomst te organiseren geheel afhankelijk of de heren hiertoe bereid zijn en tijd hebben. Wij hebben een van de laatste drie vrijdagen in juni voorgesteld. Tegen de tijd dat hierover meer duidelijkheid bestaat ontvangen jullie bericht.

Amsterdam, 11 mei 2000

Geachte heer Vermeend,

Het bestuur van de Vereniging Basisinkomen, onlangs bijeenkomen in de voorjaarsvergadering, feliciteert u met de benoeming tot minisier van SZW.

Het doel van de Vereniging Basisinkomen is het doen invoeren van een basisinkomen in Nederland en voor- en tegenstanders te informeren omtrent ontwikkelingen rond het basisinkomen. Wij vinden de invoering van een geïndividualiseerde heffingskorting een stap in de goede richting.

In dit verband willen we graag Uw aandacht vragen voor het volgende. De studie naar de economische effecten van het basisinkomen (of negatieve inkomstenbelasting) is met grote onzekerheid omgeven. Op basis van economische modellen kan weliswaar een indicatie worden verkregen van de voornaamste economische effecten, maar de uitkomsten van deze studies zijn aan de beperkingen onderhevig die optreden bij elke model-exercitie. Het zou zeer wenselijk zijn als het ministerie van SZW haar steun zou willen verlenen aan het houden van een experiment. Zo ccn experiment, waarbij het arbeidsmarktgedrag van bijvoorbeeld bijstandsgerechtigden met een basisinkomen (zonder annoedeval, maar ook zonder arbeidsbemiddeling) wordt vergeleken met dat van de controlegroep (met armoedeval, maar met arbeidsbemiddeling), kan zeer waardevolle en beleidsrelevante informatie opleveren voor de effectiviteit van de heffingskorting in de sleer van de sociale zekerheid.

De werkgroep Onderzoek van onze vereniging heeft al een opzet voor een experiment uitgewerkt dat in diverse gemeenteraden is besproken. Daadwerkelijke uitvoering is afhankelijk van Uw medewerking en steun. De wenselijkheid van het houden van een experiment wordt ook onderschreven door Anthony B. Atkinson (Public Economics in Action, The Basic Income/Flat Tax Proposal, 1995, p. 150): "The NIT (Negative Income Tax experiments are generally considered to have reduced the range of uncertainty surrounding the response of hours of work to taxation, there is no necessary reason to expect the results to apply equally in a European context. Those interested in a BI/FT scheme in Europe might like to consider launching such an experimental research project, which would serve both to throw light on the economic effects of the reform and to demonstrate how it would work in reality. t Nederland zou hiermee haar leidende internationale positie in het debat rond het basisinkomen bestendigen. Tenslotte willen we erop wijzen dat, gezien het grote aantal experimenten op gemeentelijk niveau sinds de invoering van de nieuwe ABW, het voor de hand ligt ook een basisinkomen-experiment te houden. Onze vraag is derhalve of u geïnteresseerd bent in onze plannen en of het voorstel van een basisinkomen experiment op Uw steun kan rekenen?

Hoogachtend, en in afwachting van Uw antwoord,

Het bestuur van de Vereniging Basisinkomen

Geachte heer Wellink,

Het bestuur van de Vereniging Basisinkomen wil gaarne met U in contact komen n.a. v. Uw voorstel om de hypotheekrente-aftrek af te schaffen.

In de jaren zeventig en tachtig waren de voorstanders van een basisinkomen vooral gericht op de ideologische kanten van een dergelijke volksvoorziening. Later is de nadruk komen te liggen op de financiering waarbij de vraag centraal staat of Europese staten een basisinkomen van zo'n 1000 gulden per maand (in de vorm van negatieve inkomstenbelasting) zodanig kunnen invoeren dat de kans op het stijgen van de staatsschuld gering blijft. Een tweede vraag is hoe de reactie is van (potentiële) arbeidskrachten op een dergelijke voorziening. De Vereniging Basisinkomen meent aan te kunnen tonen dat velen die nu vanwege de armoedeval niet aangemoedigd worden om betaald werk te gaan doen, na invoering van een basisinkomen wel (parttime) aan de slag zullen gaan.

Wij schrijven U deze brief omdat Uw voorstel om op termijn de hypotheekrente-aftrek op te heffen aansluit bij onze berekeningen rond de eerstgenoemde vraag. Wij zijn (en ook U bent) daarbij in goed gezelschap. De SER stelde indertijd een z.g. 'Grote Uitruil' voor en het SCP noemde het opheffen van belastingvoordelen 'balansverkorting collectieve scelor'. Deze voorstellen gaan er vanuit dat via de belastingen het afschaffen van van subsidies wordt gecompenseerd.

Ook in onze berekeningen is het uitgangspunt dat huishoudens met een wat hoger inkomen de voordelen, die een negatieve inkomstenbelasting van 1000 gulden per maand bieden, niet nodig hebben. Door subsidies af te schaffen op zaken waarvan vooral die huishoudens profiteren zou dat rechtgetrokken kunnen worden. Wij zijn derhalve zeer geinteresseerd in voorstellen die de hypolheekrente-aftrek willen afschaffen, ook al hebben deze voorstellen een andere oorsprong.

De werkgroep onderzoek van onze vereniging organiseert vier keer per jaar een studiemiddag waarin wij op informele wijze over zaken spreken die ons inzicht verschaffen over ontwikkelingen in de richting van een basisinkomen. Van deze omwikkelingen brengen wij o.m. verslag uit op de conferenties van BIEN (Basic Income European Network). De eerstkomende conferentie is op 6 en 7 oktober 2000 in Berlijn. Wij zullen U binnenkort informatie over dit congres toesturen.

Concreet vragen wij U of U bereid bent op een vrijdagmiddag in juni (16, 23 of 30) in Amsterdam met ons te discussieren. Wij zullen er voor zorgen dat een deskundige econoom Uw coreferent wordt. Wij denken daarbij in de eerste plaats aan Paul de Beer van het Sociaal Cultureel Planbureau.

Namens het bestuur van de Vereniging Basisinkomen, met vriendelijke groet,

Saar Boerlage

Voorzitter

Door Willem de Jonge

De grote betekenis, die invoering van een basisinkomen kan hebben voor de oplossing van een reeks uiterst hardnekkige maatschappelijke problemen, is door de Vereniging Basisinkomen veelvuldig aangetoond. Over ongewenste neveneffecten kan men speculeren. Zij zijn een experiment waard. Maar het moeilijkste onderwerp blijft de financiële haalbaarheid. Ook sympatisanten hoort men wel zeggen: "Wat financieel haalbaar is, heeft geen effect en wat effectief zou zijn is onbetaalbaar".

In de brochure "Basisinkomen. Hoe? Zo!" wordt gesteld, dat met de verstrekking van een volledig basisinkomen in 1994 ongeveer 185 miljard gulden gemoeid zou zijn. Het is, zo stelt men, mogelijk om in Nederland een daarvoor toereikende geldstroom richting basisinkomen te dirigeren. Maar vraagstukken als: welke financieringsmethode of welke invoeringsstrategie zal voor de economie het gunstigst uitvallen, zijn nog in discussie. Daarna geeft de brochure twee rekenvoorbeelden. Maar voordat wij mee aan het rekenen slaan, is het misschien wijzer eerst de in het vooruitzicht gestelde discussie verder te voeren.

Iedereen krijgt een bedrag, zeg 1000 gulden, waarvoor niet een individuele prestatie hoeft te worden geleverd. Maar het is niet de bedoeling, dat iedereen werkelijk per maand 1000 gulden meer inkomen krijgt. Dat zou een gigantische inflatie teweeg brengen. De invoering van het basisinkomen zal het nationaal inkomen ongewijzigd moeten laten. Wat we aan basisinkomen uitdelen, moeten we ook weer terughalen. We kunnen de middelen voor het basisinkomen niet genereren. We moeten het vinden door herverdeling.Dat kan het beste gebeuren op de meest simpele manier, die niet ons hele systeem van geld geven en nemen overhoop haalt.

Dat is de inkomstenbelasting. Deze heeft door de progressieve heffmg en door vormen van kwijtschelding altijd al een karakter van herverdeling van inkomen gehad.

Hoe zo'n herverdeling kan uitpakken zien we aan de invoering van de AOW. Door die wet kreeg iedereen boven 65 jaar, arm of rijk, een basisinkomen. Voor de groep ouderen, die geen of nauwelijks een pensioenvoorziening had, was dat een enorme lotsverbetering. Voor hen werden niet alleen de noodzakelijke kosten van bestaan veilig gesteld, maar ook verdween de afhankelijkheid van de liefdadigheid van familieledcn en instanties. Maar voor ouderen met een goede pensioenvoorziening pakte de AOW anders uit. Niet alleen was hun bestaan al financieel gewaarborgd, maar bovendien werd het bedrijfspensioen aan de nieuwe situatie aangepast. Het AOW-bedrag werd in mindering van het bedrijfspensioen gebracht. Voor hen is de AOW-uitkering een sigaar uit eigen doos. Ook voor een algemeen basisinkomen zou een dergelijke regeling in de directe inkomenssfeer het minst overhoop halen.

Nu is dc AOW een voorziening voor ouderen, die vanwege hun leeftijd niet meer hoeven te werken. Zij hebben hun steentje aan het arbeidsproces bijgedragen. Bij het algemeen basisinkomen ligt dat anders. Als we die vooral via de inkomstenbelasting willen financieren, moet het geld toch door inkomsten uit arbeid dan wel vermogen bij elkaar gebracht. Er moet gewerkt worden om het recht te verwerven niet voor de kost te hoeven werken. Dat zou een argument kunnen zijn, om ook op een andere manier het geld voor een basisinkomen te vergaren. Immers is een van de grondslagen voor basisinkomen het feit, dat wij veel te eenzijdig al onze welvaart ophangen aan betaalde arbeid in loondienst of vrij ondernemerschap. Wij zouden de vruchten van onze gemeenschappelijke nationale rijkdommen direct aan ingezetenen kunnen uitkeren. Ook kunnen we andere vormen van waardevermeerdering als financieringsbron aanwenden.

Een jaar of tien geleden werd in politieke kringen ved aandacht geschonken aan het effect van rondpompen van gigantische geldbedragen door een uitgebreid en ingewikkeld systeem van belastinghefing en subsidiëring. Besloten werd dat systeem drastisch te saneren. Nu bestaat de kans, dat het basisinkomen uitgroeit tot de grootst denkbare rondpompcirculatie van de eeuw. Dat doet zich vooral voor, als we de middelen uit alle hoeken en gaten moeten halen en bronnen aanboren, die niet of nauwelijks enig verband houden met het doel van een basisinkomen. Invoering van zo'n systeem zal op grote practische en emotionele problemen stuiten. Bepaalde groepen zullen in besteedbaar inkomen achteruit gaan en compensatie eisen. Andere mensen zullen gauw gewend zijn aan het basisinkomen, maar schrikken van onverwachte extra heffingen. Hoe meer er op de helling moet, hoe groter de onrust en hoe ondoorzichtiger de gang van zaken.

Hoe aantrekkelijk het ook is om alles binnen de sfeer van dc inkomstenbelasting te regelen, het zou heel slecht vallen, als daardoor de afstand tussen bruto en netto inkomen vergroot wordt. Die afstand is namelijk nu al een belemmering voor het scheppen van arbeidsplaatsen. Weliswaar kunnen bepaalde sociale en werknemerspremies, b.v. voor ziektewet, werklooshcidswet, AOW, AAW, WAO, verlaagd en kunnen teruglopende bijstandsuitkeringen de belasting drukken, maar er blijft een premie nodig om het basisinkomen te bekostigen. Daarmee is een grens gesteld aan de haalbaarheid van geldwerving via de inkomstenbelasting en premies. Want laten we wel wezen: niet iedereen kan er beter van worden. Als sommige mensen (b.v. met een laag uurloon of met een parttime baan) erop vooruitgaan, zullen andere werknemers daarvoor moeten inleveren. De vraag is dan: Wat is voor hen acceptabel?

Bij het opstellen van een strategie kunnen de volgende opmerkingen als aanbeveling dienen.

1. Voer het basisinkomen in fasen in met een opklimmend bedrag. Neem als streefbedrag iets dat lager ligt dan de bijstandsnorm, zodat iedereen genoodzaakt is op eigen wijze nog inkomsten te vergaren, maar daarmee wel gevrijwaard is van burocratische en betuttelende bemoeiingen.

2. Bepaal een groep van mensen, van wie niet verwacht wordt dat zij nog voor een deel in eigen onderhoud voorzien (ouderen, arbeidsongeschikten e.d.). Zij komen in aanmerking voor een aanvullende uitkering.

3. Neem als eerste fase een basisinkomen, verworven binnen het circuit van de inkomstenbelasting. Laat het basisinkomen uitbetalen door de belastingdienst. Laat voor werknemers het basisinkomen inbouwen in het loon en door de werkgever uitbetalen. Dan blijft het voor de werknemer overzichtelijk en kan het bedrag bij de werkgever in mindering worden gebracht op de af te dragen premie. De hoogte van het basisinkomen in de eerste fase wordt bepaald door de haalbaarheid binnen het circuit van de inkomstenbelasting.

4. Kies aanvullende bronnen, die beschouwd kunnen worden als gemeenschappelijk bezit van de hele bevolking, b.v. aardgasbaten, ondememersbelasting, B.T.W. Vermijd risico's van onvoorspelbare fluctuaties (zoals bij aardgasbaten) en maak geen oneigenlijk gebruik van heffingen, die een andere bestemming hebben (b. v. milieuheffingen).

5. Voer op deze wijze volgende fusen in tot het gewenste maximum is bereikt.

6. Begin in een vroeg stadium met experimenten onder groepen, die waarschijnlijk blijvend van een uitkering afhankelijk zijn, om praktijkervaring op te doen. Deze kosten de gemeenschap immers toch al geld. Bovendien is juist aan deze groep te onderzoeken, of men bereid is af te zien van een deel van de uitkering, als men daardoor gevrijwaard is van allerlei vrijheidsbeperkende voorschriften.

Met deze richtlijnen in de hand kan het rekenwerk beginnen. Overigens hoeft men niet te verwachten, dat de invoering van het basisinkomen vlot verloopt, zodra de rekensom klopt. De gigantische vereenvoudiging van ons uitkeringsstelsel heeft directe gevolgen voor tienduizenden werknemers bij uitkeringsinstanties. Die zullen weinig behoefe voelen de poten onder hun eigen stoelen weg te zagen. Maar dat wordt dan een volgende uitdaging.

In de politiek wordt de laatste lijd niet veel aandacht besteed aan het basisinkomen. De werkloosheid is laag, de bedrijvigheid groeit. Er is zelfs een tekort aan arbeidskrachten. Wie de gevraagde opleidingen en ervaring heeft kan kiezen uit meerdere werkgevers en een hoog salaris eisen. Wie heeft er dan nog behoefte aan een basisinkomen?

Het verkiezingsprogramma van de Groenen heeft in het hoofdstuk over sociale zekerheid een prominente plaats voor het basisinkomen ingeruimd. We stellen jullie daar graag van op de hoogte. Vanouds heen de vereniging basisinkomen geweigerd om zich met welke politileke partij dan ook te verbinden. Dat blijft ook zo. Daarom is dit stuk vooral ter kennisgeving te lezen. Natuurlijk zijn wij ook benieuwd naar jullie reacties!

Hoofdstuk 4. Basisinkomen: een onvoorwaardelijk minimum

Als alternatief voor het huidig sociale-zekerheidsstelsel kiezen De Groenen voor een individueel basisinkomen voor iedere Nederlauder boven de 18 jaar. Het basisinkomen is een onvervreemdbaar inkomen dat iedere burger krijgt, ongeacht zijn inkomsten uit arbeid of bezit en ongeacht het inkomen van een partner. Het basisinkomen verenigt sociale rechtvaardigheid met individuele zelfstandigheid.

De kern van de zaak is: minimum is minimum. Geen mitsen en maren, met het minimum mag niet worden gesjoemeld. De staat moet onvoorwaardelijk garanderen dat niemand daaronder kan zakken. Eventuele voorwaarden of verplichtingen (bijvoorbeeld om werk te zoeken) komen pas boven dat minimum aan de orde. Voor een dergelijk hard minimum is het basisinkomen de meest efficiënte vorm. Aangezien fraude daarbij niet mogelijk is, kan de bijstand-bureaucratie met haar bemoeizucht en vernederende controles worden afgeschaft. Sollicitatieplicht is in dit systeem niet meer nodig en wordt dus afgeschaft.

Het basisinkomen vervangt alle bestaande regelingen voor het minimuminkomen. Niet méér dan dat. De WAO en de WW worden aanvullende uitkeringen, zoals het pensioen al een aanvullende uitkering is op de AOW. Personen die aantoonbaar (door lichamelijke ofgeestelijke gebreken) niet in staat zijn extra inkomsten te verwerven, kunnen een aanvulling op het basisinkomen krijgen.

Wie anno 1998 serieus over een basisinkomen praat, heeft het over :circa f 1000,--. per persoon per maand. Hoger kan niet, lager hoeft niet. Invoering kost ongeveer 15 à 20 miljard extra. De Groenen willen dit financieren uit de door ons gewenste heffing op de toegevoegde waarde of door de loonstijging gedurende enkele jaren te matigen.

De invoering van het basisinkomen zal geleidelijk plaatsvinden. Mensen in loondienst krijgen het basisinkomen vermeld op het loonstrookje. Uitkeringsgerechtigden krijgen in eerste instantie de keus tussen f 1000,- per maand zonder verplichtingen, of een hoger bedrag tegen de gangbare verplichtingen.

De bedoeling van het basisinkomen is iedereen te verzekeren van een volwaardige plaats in de samenleving. Het basisinkomen mag natuurlijk niet ontaarden in een excuus om zich neer te leggen bij een tweedeling tussen werkenden en niet-werkenden. Niets in het basisinkomen belet ons om (desgewenst) naar volledige werkgelegenheid te streven. Omgekeerd biedt het basisinkomen zoveel praktische voordelen, dat het ook bij volledige werkgelegenheid de moeite waard is. Een van die voordelen is, dat mensen die iets bijverdienen niet op hun (basis-)uitkering worden gekort. Het basisinkomen kan dus veel beter inspelen op de flexibilisering van de arbeidsmarkt dan het huidige sociale stelsel.

Een 'groen' voordeel van het basisinkomen is, dat mensen die gaan samenwonen niet worden gestraft met verlies van hun uitkering. Daardoor zullen zij dat vaker doen, wat onder meer tot besparing op het energieverbruik en minder woningbouw kan leiden.

Zolang er nog geen basisinkomen is, steunen De Groenen ieder voorstel dat in de richting van een basisinkomen gaat. Te denken valt aan individualisering van de uitkeringen, invoering van een volksverzekering , voor zorg ten behoeve van alleenstaanden met kinderen en verhoging van de belastingvrije voet. Deze maatregelen en de invoering van het basisinkomen kunnen gezien worden als het fundament voor een geëmancipeerd inkomens- en sociale-zekerheidsbeleid.

© Groenen

De Groenen, Postbus 6192, 2001 HD Haarlem. Fax:023-5144176, e-mail info@degroenen.nl.